Yangiliklar

Mavzu haqida to‘xtalganda O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksi va Oliy sudi Plenumining 2023 yil 20 fevraldagi “Sudlar tomonidan er va xotinning umumiy mol-mulkini bo‘lish haqidagi ishlarni ko‘rishda qonunchilikni qo‘llash amaliyoti to‘g‘risida”gi 3-sonli Plenum qarori asosiy ahamiyat kasb etadi. Jumladan, qarorda er-xotin o‘rtasidagi mulkiy nizolarni adolatli hal etish, mulkni teng taqsimlash, voyaga yetmagan bolalar manfaatlarini himoya qilishning huquqiy asoslari hamda umumiy mulkka kiritilmaydigan shaxsiy mulklar, mol-mulkni bozor narxida baholash va kompensatsiya to‘lash tartiblari aniqlashtirilgan.
Oila kodeksining 23-moddasida er va xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulklari, shuningdek nikoh qayd etilgunga qadar, bo‘lajak er-xotinning umumiy mablag‘lari hisobiga olingan mol-mulklari, agar qonun yoki nikoh shartnomasida boshqacha hol ko‘rsatilmagan bo‘lsa, ularning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanishi belgilab qo‘yilgan.

Ta’kidlash joizki, bu ularning har qanday mol-mulk va daromadlariga taalluqli bo‘lib, er va xotindan biri uy-ro‘zg‘or ishlarini yuritish, bolalarni parvarish qilish bilan band bo‘lgan yoki boshqa uzrli sabablarga ko‘ra mustaqil ish haqi va boshqa daromadga ega bo‘lmagan taqdirda ham er va xotin umumiy mol-mulkka nisbatan teng huquqqa ega bo‘ladi hamda mazkur daromadlar er yoki xotindan qaysi birining nomiga rasmiylashtirilgan yoxud pul mablag‘lari kimning nomiga yoki er va xotinning qaysi biri tomonidan kiritilgan bo‘lishidan qat’i nazar, ular ham er va xotinning umumiy mol-mulki hisoblanadi.

Shu bilan birga qonunchilik nikoh davrida er yoki xotindan har biriga tegishli bo‘lgan mol-mulkning qiymati ancha oshgan bo‘lsa, ushbu mol-mulk manfaatdor er yoki xotinning talabi bo‘yicha sud tomonidan birgalikdagi mulk deb topilishi mumkinligini belgilaydi.
Ya’ni, agarda er yoki xotinning o‘zigagina tegishli bo‘lgan biror-bir mulk agarda nikoh davomida mazkur mol-mulkning qiymati er va xotindan birining mehnati hisobiga ancha oshganligi, shuningdek mol-mulkning nikohga qadar va nikoh davrida mablag‘ qo‘shilgandan keyingi holati ancha o‘zgarganligi holatida sud tomonidan birgalikdagi mulk deb topilishi mumkin.

E’tiborli jihati qonunchilik bilan ayrim mol-mulk va mulkiy huquqlarning bo‘linmasligi haqidagi istisnoli jihatlar ham mavjud bo‘lib, bu haqda to‘xtatib o‘tmaslik mumkin emas.
Xususan, Plenum qarorining 4 va 5-bandlarida er va xotinning yozma kelishuvi asosida aliment majburiyatlarini bajarish yuzasidan ulardan birining nomiga olingan mol-mulk er-xotinning umumiy birgalikdagi mulki hisoblanmasligi, ularning nikohga qadar o‘ziga tegishli bo‘lgan mol-mulki, nikoh davomida bepul olgan mol-mulki, shuningdek nikoh davomida umumiy mablag‘lari hisobiga olingan er va xotinning shaxsiy foydalanishdagi buyumlari har birining o‘z mulki hisoblanishi, bundan nikoh davomida umumiy mablag‘lari hisobiga olingan qimmatbaho buyumlar va zeb-ziynatlar bundan mustasno ekanligi haqida tushuntirish berilgan.
Bundan tashqari, qarorning 6-bandida voyaga yetmagan bolalar ehtiyoji uchun olingan narsalar (kiyim-kechak, oyoq kiyim, maktab va sport anjomlari, musiqa asboblari, bolalar kutubxonasi va boshqalar), shuningdek er-xotinning umumiy mol-mulki hisobidan voyaga yetmagan bolalari nomiga qo‘yilgan omonatlar ham bolalarga tegishli ekanligidan kelib chiqib, er va xotinning umumiy mol-mulkini bo‘lishda hisobga olinmasligiydi hamda mazkur mol-mulklar bolalar er va xotindan qaysi biri bilan yashasa, unga kompensatsiyasiz berilishi haqida bayon etilgan.
Er-xotin mol-mukini bo‘lishning yana bir eng muhim xususiyatlaridan biri bu alar tomonidan nikoh shartnomasi tuzilganligi holatidir.
Plenum qarorining 9-bandidagi tushuntirilishicha, er va xotin o‘rtasida notarial tartibda tasdiqlangan nikoh shartnomasi mavjud bo‘lgan hollarda mol-mulk nikoh shartnomasida nazarda tutilgan shartlar asosida bo‘linadi.
Nikoh shartnomasida umumiy mol-mulkning ayrim turlariga nisbatan birgalikdagi umumiy mulkning qonunda belgilangan tartibi (OK 23-moddasi) o‘zgartirilgan hollarda, nikoh shartnomasida ko‘rsatilmagan mol-mulk qonunda belgilangan tartibda bo‘linadi.

Shu bilan birga, nikoh shartnomasining er yoki xotindan birini o‘ta noqulay sharoitga solib qo‘yadigan (masalan, er-xotindan birini nikoh davrida topilgan mol-mulkka nisbatan mulk huquqidan batamom mahrum etadigan) shartlari shu er yoki xotin talabi bo‘yicha sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkinligi belgilangan.
Maqola yakunida er-xotin o‘rtasidagi mol-mulkni bo‘lish masalasida sudga murojaat qilishi mumkin bo‘lgan shaxslar doirasi haqida to‘xtalib o‘tish o‘rinli bo‘lib, jumladan ushbu masalada sudlarga er va xotin, ulardan birining umumiy mol-mulkdagi ulushiga undiruvni qaratish zarurati tug‘ilgan holatlarda kreditor, muomalaga layoqatsiz er yoki xotinning manfaatida uning vasiysi, vafot etgan er yoki xotinning umumiy mol-mulkdagi ulushini aniqlash va bo‘lish haqidagi da’vo arizasi bilan uning merosxo‘rlari murojaat qilishlari mumkin.
Qo‘shimcha tariqasida aytish mumkinki, qonunchilikda fuqarolarning huquq va manfaatlarini himoya qilish vazifasi yuklatilgan boshqa davlat organlari va tashkilotlar ham tegishli shaxslarning manfaatlarini ko‘zlab mol-mulkni bo‘lish masalasida murojaat qilishga haqlidirlar.

Xulosa o‘rnida, oilada mol-mulk masalasida kelishmovchiliklarning oldini olishning eng samarali yo‘li — er-xotinning o‘z huquq va majburiyatlarini yaxshi bilishi hamda o‘zaro ishonch va kelishuv asosida munosabat yuritishidir.
Shuningdek, nikoh shartnomasini tuzish imkoniyatidan oqilona foydalanish, mol-mulkka oid hujjatlarni to‘g‘ri rasmiylashtirish va huquqiy maslahatlarga amal qilish har ikki tomonning qonuniy manfaatlarini himoya qilishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, mol-mulkni bo‘lish masalasida qonunchilikning asosiy maqsadi tomonlardan birini ustun qo‘yish emas, balki er-xotinning qonuniy huquqlari, manfaatlari va voyaga yetmagan bolalarning huquqlarini adolatli ta’minlashdan iboratdir.

A.Saidxonov
FIB Jizzax tumanlararo sudining sudyasi

Zamonaviy bozor iqtisodiyoti sharoitida har birimiz kundalik hayotda mahsulot sotib olamiz, xizmatlardan foydalanamiz va transportga chiqamiz. Bu jarayonda oddiy fuqaro (iste’molchi) va ishlab chiqaruvchi yoki tadbirkor o‘rtasida manfaatlar to‘qnashuvi tabiiydir. Ana shu munosabatlarni adolatli tartibga solish maqsadida “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilingan. Ushbu Qonun nafaqat fuqarolarning moddiy manfaatlarini, balki ularning hayoti va sog‘lig‘ini xavfli mahsulotlardan asrashning huquqiy kafolati hisoblanadi.

Qonunning negizini iste’molchining to‘rtta fundamental huquqi tashkil etadi deyish mumkin: xususan, to‘g‘ri ma’lumot olish, xavfsizlik, erkin tanlash va zararning qoplanishi.

Har bir sotuvchi mahsulotning narxi, tarkibi va kafolat muddati haqida yolg‘onsiz ma’lumot berishga majbur. Shuningdek, xaridorni biror tovarni olishga majburlab, boshqa mahsulotni qo‘shib sotish (majburiy assortiment) qonunan taqiqlanadi.
Amaliyotda eng ko‘p uchraydigan holatlardan biri — mahsulotni almashtirish yoki qaytarishdir. Qonunning 14-moddasiga ko‘ra, iste’molchi tovarning ishlab chiqarilishiga, tuzilishiga, tarkibiga doir kamchiliklarni yoki boshqa nuqsonlarni aniqlagan taqdirda sotuvchi (ishlab chiqaruvchi) uni ayni shunday markali (modelli, artikulli) tovarga yetti kunlik muddatda, tovar sifatini sotuvchi (ishlab chiqaruvchi) tomonidan qo‘shimcha ravishda tekshirish zarur bo‘lganida esa, iste’molchi talab qo‘ygan paytdan e’tiboran yigirma kun ichida almashtirib berishi shart.

Agar mahsulotda nuqson (brak) aniqlansa, xaridor quyidagi huquqlarga ega bo‘ladi:
•    Tovarni sifatlisiga almashtirish;
•    Nuqsonga yarasha narxni arzonlashtirish;
•    Nuqsonni sotuvchi hisobidan bepul ta’mirlatish;
•    Shartnomani bekor qilib, pulning hammasini qaytarib olish.

Agar iste’molchining huquqi buzilsa va sotuvchi muammoni hal qilishdan bosh tortsa, qonun fuqarolarga davlat idoralariga murojaat qilish yo‘llarini ochadi. Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi bu borada vakolatli organ hisoblanadi.

Eng muhimi, Qonunning 29-moddasi 2-qismiga ko‘ra, iste’molchilar o‘z huquqlarining buzilishi bilan bog‘liq da’volar bo‘yicha, shuningdek, tovar (ish, xizmat)lar xavfsiz bo‘lishi ularning sifati ustidan nazoratni amalga oshiruvchi davlat organlari, iste’molchilarning jamoat birlashmalari iste’molchining (iste’molchilar nomuayyan doirasining) manfaatlarini ko‘zlab qo‘zg‘atiladigan da’volar bo‘yicha davlat boji to‘lashdan ozod qilinadilar.
Xulosa o‘rnida, ushbu Qonun fuqarolarning bozordagi asosiy tayanchidir. Shu bilan birga, har bir inson o‘z huquqlarini to‘laqonli amalga oshirish uchun avvalambor uni bilishi, xarid jarayonida doimo chek talab qilishi va majburiyatlarini anglashi lozim. Iste’mol madaniyatining yuksalishi nafaqat shaxsiy mablag‘ni asraydi, balki mamlakatda halol va sifatli tadbirkorlik muhiti shakllanishiga xizmat qiladi.

A.Saidxonov
FIB Jizzax tumanlararo sudining sudyasi

Telegramdagi Forish tumanida xususiy amaliyot bilan shug'ullanuvchi notarius Xolmatov Valistok Usmonovich bilan bog'liq holat yuzasidan.

"Bir fuqaro boshqasiga ishonchnoma berishi uchun tug'ilganlik guvohnomasi talab qilayapdi" mazmunidagi murojaat yuzasidan Jizzax viloyat adliya boshqarmasi tomonidan Forish tumanida xususiy amaliyot bilan shug'ullanuvchi notariusga nisbatan xizmat tekshiruvi tayinlandi hamda mazkur holat atroflicha o'rganildi.

Xizmat tekshiruvi natijasiga ko'ra notarius V.Xolmatov tomonidan fuqarolar X.Q va X.Qlarning ishonchnoma berish bilan bog'liq murojaatlarini ko'rib chiqishda qonunbuzilishi holatiga yo'l qo'yilmagan deb topildi.

Telegramdagi Forish tumanida xususiy amaliyot bilan shig'ullanuvchi notarius Xolmatov Valistok Usmonovich bilan bog'liq holat yuzasidan.

"Bir fuqaro boshqasiga ishonchnoma berishi uchun tug'ilganlik guvohnomasi talab qilayapdi" mazmunidagi murojaat yuzasidan Jizzax viloyat adliya boshqarmasi tomonidan huquqiy amaliyot bilan shug'ullanuvchi notariusga nisbatan xizmat tekshiruvi tayinlanganligi, mazkur holat atroflicha o'rganilib natijasi bo'yicha qo'shimcha ma'lumot berilishi ma'lum qilinadi.

Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi X.Sulaymanova nomidagi RSEMning Jizzax viloyat bo‘limida huquqni muxofaza qiluvchi organlarning qaror va ajrimi, jismoniy va yuridik shaxslarning murojatlari bo‘yicha tomonidan tayinlangan ekspertizalarning oshib borayotganligi, shuningdek, iqtisodiyotning rivojlanishi bilan sug‘urta va bank xizmatlarining, sud transport-baholash ekspertizalarini o‘tkazish haqida va mutaxassis  fikrini olish haqida sug‘urta kompaniyalari tomonidan murojaatlarning oshganligini bugungi kunda transport baholash ekspertizasining ahamiyati katta ekanligini bildiradi. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi X.Sulaymonova nomidagi RSEMning Jizzax viloyat bo‘limida sud avtotexnika ekspertizasi 2017-yildan boshlab tashkil qilingan bo‘lib, hozirgi kunda sud ekspertizasiga oid huquqiy normativ hujjatlar va boshqa qonun xujjatlariga asosan ekspertizalar bajariladi. Misol tariqasida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 5-iyuldagi “O‘zbekiston Respublikasida sud-ekspertlik tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 6256-sonli farmoni.

Ushbu farmonda 2021-yil 1-sentyabrdan boshlab; davlat va nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlariga Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan ro‘yxatga ko‘ra shartnoma asosida jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq, sud ekspertizasi turlari bo‘yicha tadqiqot o‘tkazish huquqi berilib, bunda tadqiqot natijalariga ko‘ra mutaxassis fikri taqdim etiladi. Iqtisodiy, fuqarolik va ma’muriy ish yuritishda advokatga sudga qadar tayyorgarlik va sud jarayonida ekspert xulosasini sud muhokamasida taqdim etish huquqi asosida davlat va nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlarida shartnoma asosida advokat so‘roviga ko‘ra ekspertiza o‘tkazish tashabbusi bilan chiqishga ruxsat berildi. Bundan tashqari “O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi X. Sulaymonova nomidagi Respublika sud ekspertiza markazida sud ekspertizasi tadqiqotlarini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi Nizom” bo‘yicha bo‘limda sud-tergov organlarining qaror (ajrim), advokat so‘rovi yoxud murojaat jismoniy va yuridik shaxlarning murojatlari asosida transport baholash ekspertizalari bajarib kelinmoqda. Sud ekspertizasiga yuborilayotgan, uni o‘tkazish imkonini bermaydigan materiallarni rasmiylashtirish qoidalariga rioya etilmagan taqdirda, ekspertiza muassasasi rahbari bu haqda sud ekspertizasini tayinlagan organga darhol xabar qiladi. Sud ekspertizasini tayinlagan organ kamchiliklarni bartaraf etish uchun zarur chora-tadbirlarni ko‘rmasa, ekspertiza muassasasi rahbari o‘n ish kun o‘tgach unga keyingi ish kunida materiallarni ekspertiza o‘tkazmasdan qaytaradi. Sud eksperti sud ekspertizasini o‘tkazishga muassasa rahbarining topshiriqnomasi bilan birga sud ekspertizasini tayinlash to‘g‘risidagi qaror (ajrim), so‘rov yoxud murojaat hamda tushgan barcha ish materiallari olingan vaqtdan boshlab kirishadi. Sud ekspertizasini o‘tkazish muddatlari materiallar ekspertiza muassasiga kelib tushgan kundan keyingi kundan boshlab hisoblanadi va ular ekspertiza muassasa rahbari tomonidan sud ekspertizasini tayinlagan organga yuborilgan kunda tugaydi. Sud ekspertizasini o‘tkazish muddatlari, ekspertiza tayinlashga vakolatli organ (shaxs), advokat hamda jismoniy yoki yuridik shaxs tomonidan taqdim etilgan ish materiallaridagi kamchilik va nuqsonlarni bartaraf etish to‘g‘risida sud eksperti (mutaxassis)ning iltimosnomasini ko‘rib chiqish davriga, tadqiqotlarni o‘tkazishni 30 kun mobaynida bajarish mumkin bo‘lmagan taqdirda uni o‘tkazish muddatlarini kelishib olish to‘g‘risida yuborilgan xabarni ko‘rib chiqish davriga, sud ekspertining xizmat safarida, vaqtinchalik mehnatga layoqatsizligi yoki mehnat ta’tilida bo‘lish davriga, sud ekspertizasini bajarishni boshqa sud ekspertiga topshirish mumkin bo‘lmaganda to‘xtatilib turiladi.                        

Sud eksperti tomonidan ekspertizalarni o‘tkazish uchun zarur bo‘lgan qo‘shimcha materiallar va transport vositalarini ko‘zdan kechirishga taqdim etilishi haqida iltimosnoma beriladi. Qo‘shimcha materiallar faqat sud ekspertizasini tayinlagan organ tomonidan taqdim etiladi. Ko‘rikdan o‘tkazish talab qilinadigan tadqiqot obektlarini (Markazga taqdim etilgan obektlardan tashqari) sud ekspertizasi yoki mutaxassis fikrini berishda ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs), advokat, jismoniy yoki yuridik shaxs sud eksperti (mutaxassis) uchun obektga to‘siqsiz kirishni va uni tadqiqot o‘tkazish imkonini ta’minlaydi. Ko‘rikdan o‘tkazish ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs) yoki advokat, jismoniy yoxud yuridik shaxs tomonidan tashkil etiladi va ularning majburiy ishtirokida amalga oshiriladi va tegishli bayonnoma (dalolatnoma) bilan rasmiylashtiriladi. Ishda ishtirok etadigan shaxslar qonunchilikda nazarda tutilgan holatlarda va tartibda ekspertiza tayinlagan organ (shaxs)ning yozma ruxsatiga asosan tadqiqotlar o‘tkazishda ishtirok etish huquqiga ega. Sababidan qat’iy nazar, ularning yo‘qligi tadqiqotlar o‘tkazishni to‘xtatib turish uchun asos hisoblanmaydi. Transport vositasiga yetkazilgan zararni aniqlash bo‘yicha tayinlangan ekspertiza bo‘yicha transport vositasini ko‘zdan kechirish uchun borilganda ba’zi hollarda transport vositasining ta’mirlangan holatlar uchrab turadi. Ushbu holatda transport vositasiga yetkazilgan moddiy zarar miqdorini aniqlash imkoni bo‘lmaydi.  Shu sababli transport vositasiga yetkazilgan zararni aniqlash bo‘yicha ekspertiza tayinlanganda ushbu transport vositasilarini vaqtinchalik saqlash maydoniga joylashtirish tavsiya etiladi. Sud eksperti o‘ziga taqdim etilgan ob’ektlar va materiallarni tekshirish tegishli sohadagi bilimlarga amal qilgan xolda, protsessual qonun talablariga qat’iy muvofiq ravishda xolisona va ilmiy asosda  amalga oshiradi.                                                 Transport baxolash ekspertizasida quyidagi savollar yechiladi:                
-transport vositasini ta’mirlash ishlari narhini aniqlash;                    
-transport vositasiga yetkazilgan moddiy zarar miqdorini aniqlash;            
-transport vositalarining ehtiyot qismlari narxini aniqlash;            
-avto-moto transport vositasi narxini aniqlash;                            
-transport vositalarining yo‘qotilgan tovar qiymati hajmini aniqlash;              
-taqdim etilgan avto-moto transport vositasini ta’mirlash bo‘yicha sarf
-xarajatlar hisobotini amaldagi me’eriy hujjatlarga mos kelishini tekshirish;            
-murakkab buyum sifatida qaraladigan barcha rusumdagi avto-moto transport vositalari;                                            
-avto-moto transport vositalarining agregatlari, birikmalari, ehtiyot qismlari;    
-avtomobil ishlab chiqaruvchi, avtota’mirlash  korxonalar vakillarining, avtomobil va uning ehtiyot qismlarini sotuvchi shaxslar va tashkilotlar tomonidan berilgan ma’lumotlar;                                              
-transprort vositalari va ularning qismlari narhi haqidagi tadqiqot o‘tkazish uchun taqdim etilgan hujjatlar;                                        

Transport vositalarini baholash tadqiqotlari ob’ekti bo‘lib quyidagilar xisoblanadi:                                                    
-avto-moto transport vositasining rusumi, modeli, avto-moto transport vositalari va uskunalarning turi;                                     
-avto-moto transport vostalari va uskunalarning ishlab chiqarilgan vaqti;        
-avto-moto transport vostalari va uskunalarning yurgan masofalari yoki ishlagan vaqti va ularning umumiy texnik xolati;                            
-avto-moto transport vositalari va uskunalarning to‘plami; birikmalar, agregatlar va ehtiyot qismlari;                                         
-avto-moto transport vositalari va uskunalarning shikastlari, nuqsonlari, nosozliklari hisoblanadi.                                    

RSEMning Jizzax viloyat bo‘limida o‘tkazilayotgan transport baholash ekspertizalari soni yildan yilga ortib borayotganligi, ushbu ekspertizalarning odil sudlovni amalga oshirish, tergov jarayonlarida ish uchun ahamiyatli holatlarni aniqlashda o‘rni muhim ekanligini anglatadi. Ushbu ekspertiza turi turli holat va har xil toifadagi ishlar bo‘yicha haqiqatni qaror topishida, huquqbuzarliklarning oldini olishda, jinoyatchilikka sabab bo‘lgan holatlarni aniqlashda, ularning sodir etilishiga imkon bergan shart-sharoitlar va ularni bartaraf etishda yordam berib kelmoqda.  


A.I.Abdurasulov
X.Sulaymonova nomidagi RSEMning
Jizzax viloyat bo‘limi mudiri:                            

Mazkur tanlov boshqarma va uning tizimidagi xodimlar o‘rtasida “Korrupsiyaga mutlaqo toqatsizlik” munosabatini shakllantirish, ularning korrupsiyaga qarshi bilim va ko‘nikmalarini oshirish, mavjud bilimlarni mustahkamlash, ularning kelgusidagi faoliyatda faolroq va ma’suliyatliroq bo‘lishini ta’minlashdan iborat. 

Tanlov 3 bosqichda tashkil etildi.  Ovoz berish bosqichidan o'tgan 16 nafar nomzodlar test bosqichida o'z bilimlarini sinovdan o'tkazishdi. Eng yaxshi natija ko'rsatgan 8 nafar ishtirokchi keyingi bosqichga yo'l oldi. Ular Korrupsiya sohasiga oid mavjud muammolar va ularning yechimiga qaratilgan amaliy takliflar yuzasidan prezintatsiya qilishdi. Komissiya tomonidan har bir chiqish belgilangan me'zonlar asosida baholandi. Adolatli va shaffof tarzda tashkil etilgan mazkur tanlovda o'z bilimi va salohiyatini namoyon eta olgan 3 nafar ishtirokchilar g'oliblikni qo'lga kiritib, pul mukofotlari bilan rag'batlantirildi.

1-o'rin: Farxotova Dilzoda Farxot qizi - Do'stlik tuman adliya bo'limi FHDY bo'limi 1-toifali inspektori, 6 000 000 so'm pul mukofoti
2-o'rin: Raxmatov Abdulaziz Sirojiddin o'g'li - G'allaorol tuman adliya bo'limi DXM direktori, 4 000 000 so'm pul mukofoti 
3-o'rin: Shodiev Javohir Abdurazzoq o'g'li - Forish tuman adliya bo'limi YUXKM bosh yuriskonsulti, 2 000 000 so'm pul mukofoti

Bugungi kunda avtomashina oldi-sotdisi keng tarqalgan bo‘lib, ayrim hollarda fuqarolar o‘rtasida bu jarayon oddiy ishonch va og‘zaki kelishuv asosida amalga oshirilmoqda. Ammo bunday yondashuv ko‘plab huquqiy muammolar va moliyaviy yo‘qotishlarga olib kelishi mumkin.

Fuqarolik kodeksining 185-moddasiga muvofiq, agar mol-mulkni boshqa shaxsga berish haqidagi shartnoma davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi yoki notarial tasdiqlanishi kerak bo‘lsa, mol-mulkni oluvchida mulk huquqi shartnoma ro‘yxatdan o‘tkazilgan yoki tasdiqlangan paytdan boshlab, shartnomani ham notarial tasdiqlash, ham davlat ro‘yxatidan o‘tkazish zarur bo‘lganida esa — ro‘yxatdan o‘tkazilgan paytdan boshlab vujudga keladi.

Shuningdek, amaldagi tartiblarga asosan, avtomashinani boshqa shaxsga o‘tkazish faqatgina notarial tasdiqlangan shartnoma orqali hamda tegishli davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgandan keyingina qonuniy kuchga ega bo‘ladi. Demak, faqat pul berib, kalitni olish orqali fuqaro transport vositasining egasiga aylanmaydi.

Yana bir muhim jihat — Fuqarolik kodeksining 114-moddasiga ko‘ra, qonun talablariga rioya qilinmasdan tuzilgan bitimlar haqiqiy emas deb topilishi mumkin. Bu esa og‘zaki kelishuv asosida amalga oshirilgan avtomashina oldi-sotdisi huquqiy kuchga ega emasligini bildiradi.

Amaliyotda ko‘p uchraydigan holatlardan biri avtomashina pul to‘lab olingan bo‘lsa-da, u rasman sotib oluvchi nomiga o‘tkazilmagan bo‘ladi. Nizo kelib chiqqan taqdirda, pul bergan shaxs o‘z haqini har doim ham isbotlay olmasligi mumkin.
Bundan tashqari, avtomashina garovda, ta’qiq ostida yoki qidiruvda bo‘lishi ehtimoli ham bor. Faqatgina ro‘yxatdan o‘tkazish orqali bunday xavflarning oldini olish mumkin.

Xulosa qilib aytganda, avtomashina oldi-sotdisida og‘zaki kelishuvga ishonish — bu o‘z mablag‘ni xavf ostiga qo‘yish demakdir. Har bir fuqaro bitimni qonun talablariga muvofiq rasmiylashtirishi orqali o‘z huquqlarini himoya qilishi zarur.

A.A.Saidxonov
Fuqarolik ishlari bo‘yicha
Jizzax tumanlararo sudi sudyasi             

Ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 295-moddasiga asosan, sud yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan faktlarni, shu jumladan, hujjatning shaxsga tegishliligi faktini belgilash haqidagi ishlarni ko‘rib chiqadi.

Hozirgi kunda fuqarolarimiz tomonidan ularning ism-familiyalaridagi nomuvofiqlik sabab pensiya olishda turli muammolarga duch kelayotganligi oqibatida sudlarga murojaatlar soni ortib bormoqda. Fuqarolarning arxivdan olingan buyruq yoki mehnat daftarchasidagi ism-sharifi pasport (yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasi)dagi ma’lumotlarga mos kelmaydi. Bir qarashda kichik tuyulgan bitta harf yoki “t” o‘rniga “d” yoki “o‘” o‘rniga “u” yozilishi kabi va boshqa texnik xato sabab uning ish staji tasdiqlanmay qolishiga sabab bo‘lmoqda. Pensiya jamg‘armasi esa hujjatlar o‘rtasida tafovut bo‘lganda, ushbu ish davrini stajga qo‘shishga haqli emas.

Ayniqsa, agar tashkilot tugatilgan va arxiv hujjatlarida xatolik bo‘lsa, uni ma’muriy yo‘l bilan tuzatib bo‘lmaydi. Bunday vaziyatda yagona yechim fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga murojaat qilishdir. Ushbu holda fuqarolar sudga murojaat qilishda quyidagilarga e’tibor qaratmoqlari lozim.
Jumladan,
-fuqaro o‘zi yashab turgan hududdagi sudga hujjatning shaxsga tegishliligi faktini belgilash to‘g‘risida ariza bilan murojaat qilishi mumkinligiga;
-arizaga mehnat daftarchasi, arxivdan ko‘chirma, diplom va xato yozilgan boshqa hujjatlar ilova qilishi, ushbu hujjat aynan unga tegishli ekanini tasdiqlovchi bilvosita dalillar (masalan, o‘sha davrda birga ishlagan guvohlarning ko‘rsatmasi bo‘lishi mumkin) taqdim etilishi mumkinligiga;
-mazkur faktni aniiqlash qonun bilan boshqa organning vakolatiga kirish-kirmasligiga;
-fuqaroning oxirgi ish joyi ma’muriyati tomonidan uning familiyasi, ismi, otasining ismi va tug‘ilgan vaqti haqidagi o‘zgartirishlarni kiritish mumkinligi to‘g‘risidagi dastlabki hal qilish tartibiga rioya etilgan-etilmaganligiga ahamiyat berishlari lozim.

Albatta, ushbu holatlarga sudlar tomonidan ham alohida e’tibor qaratilishi tabiiy. Biroq sudga qadar fuqarolarning yuqoridagi holatlarni e’tiborga olishlari, avvalambor, ularning vaqtini tejaydi, ortiqcha sarf-xarajatlarning oldi olingan bo‘ladi. Belgilangan tartibda ko‘rib chiqilib, qabul qilingan sud qarori qonuniy kuchga kirgach, ushbu hujjat Pensiya jamg‘armasi tomonidan ish stajini hisoblash uchun asos sifatida qabul qilinadi.

Xulosa o‘rnida aytish lozimki, bu kabi ovoragarchiliklarning oldini olish uchun har bir xodim ishga kirayotganda yoki ishdan bo‘shayotganda buyruq va mehnat daftarchasidagi yozuvlarni pasport yoki ID-karta ma’lumotlari bilan solishtirib ko‘rishi maqsadga muvofiqdir. O‘z navbatida ish beruvchi ham har bir xodimning kelgisidagi taqdiriga befarq bo‘lmasdan buyruqlarni qabul qilishga sinchkovlik bilan yondoshmog‘i talab etiladi.

A.A.Saidxonov
Fuqarolik ishlari bo‘yicha
Jizzax tumanlararo sudi sudyasi             

Har kuni dunyo boʻyicha yuz minglab odam donor qoniga ehtiyoj sezadi. Ayniqsa, onkologik, gematologik kasalliklarga chalingan insonlar, baxtsiz hodisa tufayli ogʻir tan jarohati olgan va murakkab operatsiyalarga muhtoj bemorlar hayotini saqlab qolishda qon muhim vosita sanaladi.

Donorlik esa qon va uning komponentlariga muhtoj insonlar uchun begʻaraz koʻmakdir.

Jizzax viloyat adliya tizimi xodimlari ham "Mehr ulash" aksiyasida faol ishtirok etdilar.

Donorlik — bu hurmatga sazovor ish, donor esa, juda ham oliyjanob insondir.

Do'stlik tuman adliya bo'limi davlat xizmatlari markazi xodimlari tomonidan “Bog'zor”  MFYda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 05.01.2026-yildagi “Respublika mahallalarida xavfsiz muhitni yaratish yo‘nalishida yaxlit manzilli ishlash tizimini joriy etishga qaratilgan qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-1-son Qarorining mazmun-mohiyati haqida huquqiy targ‘ibot o'tkazildi.

Shu bilan birga xodimlar tomonidan sayyor davlat xizmatlari ko'rsatilib, 10ga yaqin fuqarolarning murojaatlari joyida hal etildi.

Bundan tashqari, “Ijtimoiy reyestr” axborot tizimiga kiritilgan fuqarolarga bepul birlamchi yuridik yordam ko‘rsatilishini ta’minlash, yoshlar, xotin-qizlar, ijtimoiy himoyaga muhtoj shaxslarni, shuningdek tadbirkorlik subyektlarini qonunchilik hujjatlarida belgilangan imtiyozlar, preferensiyalar, subsidiyalar, grantlar va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashning boshqa turlari hamda ulardan foydalanish tartibi haqida xabardor qilish, huquqiy muammolarini aniqlash, “mahalla yettiligi”ga qonunchilik hujjatlarining mohiyati va ahamiyatini oddiy va xalqchil tilda yetkazish va mahalla fuqarolar yig‘inida yagona huquqni qo‘llash amaliyotini shakllantirishda metodik yordam ko‘rsatildi.